Przejdź do treści
z-dykty.pl

Sadkowice

gmina wiejska · pow. rawski · woj. łódzkie · przepływ kapitału · dane 2025

Bilans roku

Ile wpłynęło, ile wypłynęło i czym domknięto różnicę

Wpływa (dochody ogółem)46,8 mln zł
Wypływa (wydatki ogółem)46 mln zł
Nadwyżka roczna+864 tys. złWynik budżetu (Rb-NDS)+864 tys. zł(2025)Ministerstwo Finansów (dane.gov.pl)Otwórz stronę źródła ↗

dochody: bieżące 40,2 mln zł · majątkowe (m.in. sprzedaż, dotacje inwestycyjne) 6,7 mln zł

wydatki: bieżące (pensje, utrzymanie) 35,2 mln zł · majątkowe (inwestycje) 10,8 mln zł

Nadwyżka operacyjna (dochody bieżące − wydatki bieżące): +5 mln zł (+994 zł/mieszk.) Nadwyżka operacyjna (Rb-NDS)+5 mln zł(2025)Ministerstwo Finansów (dane.gov.pl)Otwórz stronę źródła ↗

Dane 2025. Wynik to różnica dochodów i wydatków w danym roku – nie mówi o łącznym zadłużeniu. Fakty bez oceny.

Wynik budżetu – krok po kroku

Wynik budżetu i finansowanie (Rb-NDS)+864 tys. zł(2025)Ministerstwo Finansów (dane.gov.pl)Otwórz stronę źródła ↗
Wynik budżetu gminy krok po kroku (2025)Dochody: +46,8 mln zł+46,8 mlnDochodyWydatki: −46 mln zł−46 mlnWydatkiWynik: +864 tys. zł+864 tys.WynikKredyty i wolne środki: +4,3 mln zł+4,3 mlnKredyty iwolne środkiSpłaty długu: 0 zł−0 złSpłaty długuSaldo: +5,1 mln zł+5,1 mlnSaldo

Dane 2025 (Rb-NDS), kwoty w zł. „Wynik" = dochody − wydatki; kredyty i wolne środki oraz spłaty rat domykają saldo roku. Fakty bez oceny.

Jak sfinansowano wynik

Przychody i rozchody (Rb-NDS)4 258 519 zł(2025)Ministerstwo Finansów (dane.gov.pl)Otwórz stronę źródła ↗

Rok 2025 zamknięty wynikiem +864 tys. zł. Przychody i spłaty roku poniżej.

Skąd pieniądze (przychody)

4 258 519 zł

  • Kredyty, pożyczki i obligacje3,4 mln zł
  • Wolne środki i nadwyżka z lat ubiegłych832 tys. zł

Spłaty w tym roku

Rozchody – spłaty rat i wykup papierów (Rb-NDS)0 zł(2025)Ministerstwo Finansów (dane.gov.pl)Otwórz stronę źródła ↗

0 zł

  • Spłaty rat i wykup papierów wartościowych0 zł

Dane 2025 (Rb-NDS). „Przychody" to nie dochód – to kredyty, obligacje i wolne środki, które trzeba spłacić; „rozchody" to spłaty rat i wykup papierów. Fakty bez oceny.

Wynik operacyjny

Nadwyżka operacyjna (Rb-NDS, poz. C1)+5 mln zł(2025)Ministerstwo Finansów (dane.gov.pl)Otwórz stronę źródła ↗

+5 mln zł

nadwyżka operacyjna za 2025 r.

Dochody bieżące 40,2 mln zł wobec wydatków bieżących 35,2 mln zł. Różnica to 12,5% dochodów bieżących.

Plan na 2025 r.: dochody bieżące 41 mln zł, wydatki bieżące 39,7 mln zł plan nie zakładał deficytu bieżącego. Art. 242 ust. 1 ustawy o finansach publicznych zakazuje uchwalania budżetu, w którym wydatki bieżące przewyższają dochody bieżące.

Nadwyżka operacyjna to pozycja C1 sprawozdania Rb-NDS (2025) – liczy ją Ministerstwo Finansów. Ujemny wynik nie musi oznaczać naruszenia art. 242: ust. 2 pozwala pokryć wykonane wydatki bieżące nadwyżką z lat ubiegłych i wolnymi środkami, których ta sekcja nie uwzględnia.

Kondycja finansowa (art. 243)

Obciążenie spłatami długu (art. 243 ufp)0,8%(2025)Ministerstwo Finansów (dane.gov.pl)Otwórz stronę źródła ↗
obciążenie gminy 0,8%limit ustawowy 7,7%0%15%

Spłaty długu z odsetkami pochłaniają 0,8% dochodów bieżących gminy zapas do limitu: 6,9% p.p. (obciążenie ≤ limit)

nadwyżka operacyjna / dochody bieżące: 12,5%zadłużenie / dochody: 9,9%samofinansowanie inwestycji: 108,0%

Dane 2025. Szacunek wg metodyki art. 243 ustawy o finansach publicznych – liczony z wykonania budżetu, bez ustawowych wyłączeń (m.in. projektów UE). Wartość orientacyjna, nie oficjalny wskaźnik RIO; pełna lista uproszczeń.

Na co idą pieniądze

Struktura wydatków, wykonanie planu i przepływ do ostatniej złotówki

Na co idzie budżet – do ostatniej złotówki

Budżet 2025 w pełnej klasyfikacji (Rb-27S/Rb-28S)46 mln zł(2025)Ministerstwo Finansów (dane.gov.pl)Otwórz stronę źródła ↗

Pełna klasyfikacja budżetowa ze sprawozdań MF za 2025 – kliknij dział, żeby zobaczyć rozdziały i paragrafy.

Kafel = udział w wydatkach 2025. Kliknij, żeby zejść głębiej; cienki pasek u dołu kafla = wykonanie planu. Małe pozycje znajdziesz w kaflu „Pozostałe" albo na pełnej liście powyżej.

Wykonanie planu

Wykonanie planu wydatków (Rb-NDS)90,8%(2025)Ministerstwo Finansów (dane.gov.pl)Otwórz stronę źródła ↗

Rada gminy uchwala plan, a rok później sprawozdanie pokazuje, ile z niego wyszło z konta. Poniżej jedno i drugie za 2025 r.

Wydatki ogółem90,8% planu

46 mln zł z 50,6 mln zł planu

Wydatki bieżące88,6% planu

35,2 mln zł z 39,7 mln zł planu

Inwestycje (wydatki majątkowe)98,6% planu

10,8 mln zł z 10,9 mln zł planu

Dochody ogółem97,5% planu

46,8 mln zł z 48 mln zł planu

Plan po zmianach uchwalonych w trakcie roku (Rb-NDS, 2025). Wykonanie poniżej 100% może wynikać z oszczędności albo z zadania, które nie doszło do skutku – sprawozdanie nie rozstrzyga, które.

Wydatki przez lata

Struktura budżetu rok po roku – wysokość słupka to wydatki ogółem (BDL).

Oświata 2015: 7 992 689 złPomoc społ. 2015: 2 899 185 złRodzina 2015: 0 złAdministracja 2015: 2 064 073 złKomunalna 2015: 775 111 złTransport 2015: 1 319 305 złPozostałe 2015: 5 196 714 zł20,2 mln2015Oświata 2016: 8 450 181 złPomoc społ. 2016: 7 340 509 złRodzina 2016: 0 złAdministracja 2016: 2 154 222 złKomunalna 2016: 751 039 złTransport 2016: 627 880 złPozostałe 2016: 2 286 013 zł21,6 mln2016Oświata 2017: 7 916 830 złPomoc społ. 2017: 912 321 złRodzina 2017: 8 044 657 złAdministracja 2017: 2 232 786 złKomunalna 2017: 800 613 złTransport 2017: 1 265 036 złPozostałe 2017: 2 311 651 zł23,5 mln2017Oświata 2018: 8 230 906 złPomoc społ. 2018: 956 197 złRodzina 2018: 7 951 016 złAdministracja 2018: 2 330 091 złKomunalna 2018: 844 857 złTransport 2018: 2 094 785 złPozostałe 2018: 2 284 529 zł24,7 mln2018Oświata 2019: 9 111 039 złPomoc społ. 2019: 1 019 009 złRodzina 2019: 8 160 576 złAdministracja 2019: 2 418 290 złKomunalna 2019: 1 132 082 złTransport 2019: 1 578 599 złPozostałe 2019: 2 560 724 zł26 mln2019Oświata 2020: 9 960 215 złPomoc społ. 2020: 1 018 405 złRodzina 2020: 8 961 519 złAdministracja 2020: 2 683 977 złKomunalna 2020: 1 369 236 złTransport 2020: 1 599 910 złPozostałe 2020: 3 109 916 zł28,7 mln2020Oświata 2021: 10 394 642 złPomoc społ. 2021: 1 157 714 złRodzina 2021: 8 825 809 złAdministracja 2021: 3 096 985 złKomunalna 2021: 1 457 869 złTransport 2021: 1 083 884 złPozostałe 2021: 3 336 055 zł29,4 mln2021Oświata 2022: 11 154 131 złPomoc społ. 2022: 4 691 108 złRodzina 2022: 5 167 759 złAdministracja 2022: 4 131 410 złKomunalna 2022: 1 347 804 złTransport 2022: 6 228 103 złPozostałe 2022: 7 459 462 zł40,2 mln2022Oświata 2023: 13 086 045 złPomoc społ. 2023: 2 348 318 złRodzina 2023: 3 364 140 złAdministracja 2023: 4 490 491 złKomunalna 2023: 1 589 738 złTransport 2023: 8 905 524 złPozostałe 2023: 8 050 272 zł41,8 mln2023Oświata 2024: 15 184 533 złPomoc społ. 2024: 2 886 559 złRodzina 2024: 3 027 172 złAdministracja 2024: 7 389 891 złKomunalna 2024: 3 126 698 złTransport 2024: 9 857 761 złPozostałe 2024: 5 043 340 zł46,5 mln2024Oświata 2025: 19 403 197 złPomoc społ. 2025: 2 750 312 złRodzina 2025: 3 148 952 złAdministracja 2025: 7 641 872 złKomunalna 2025: 1 918 558 złTransport 2025: 3 243 306 złPozostałe 2025: 7 849 693 zł46 mln2025
OświataPomoc społ.RodzinaAdministracjaKomunalnaTransportPozostałe· kwoty nad słupkami w zł (zaokrąglone)

Skąd i dokąd

Przepływy budżetu – sprawozdania MF46 820 205 zł(2025)Ministerstwo Finansów (dane.gov.pl)Otwórz stronę źródła ↗
Przepływ kapitału gminy – źródła i finansowanie → budżet → wydatki i spłatyUdziały w PIT i CITPozostałe dochody wła…Subwencja ogólnaDotacje (rządowe i ce…Pozostałe dochody (m.…Kredyty i obligacjeWolne środki z lat ub…Budżet gminyOświata i wychowanieAdministracja publicz…Transport i łącznośćRodzinaRolnictwo i łowiectwoPomoc społecznaKultura i ochrona dzi…Gospodarka komunalna …Pozostałe działy (12)

Źródła wpływów

  • Udziały w PIT i CIT7 924 713 zł
  • Pozostałe dochody własne11 215 354 zł
  • Subwencja ogólna15 396 783 zł
  • Dotacje (rządowe i celowe)7 743 421 zł
  • Pozostałe dochody (m.in. UE)4 539 933 zł

Finansowanie (to nie dochód)

  • Kredyty i obligacje3 426 352 zł
  • Wolne środki z lat ubiegłych832 167 zł

Kiedy w kadencji gmina inwestowała

Rozkład wydatków majątkowych na fazy cyklu wyborczego, obok dochodów majątkowych

Faza kadencjiWydatki majątkowekreska = równy podział (20,0%)Dochody majątkoweUdział wydatków
trzy lata przed wyboramiwydatki2,6 mln zł4,3 mln złdochody 4,3 mln zł · udział 5,8%
dwa lata przed wyboramiwydatki6,4 mln zł4,1 mln złdochody 4,1 mln zł · udział 14,2%
rok przed wyboramiwydatki11,9 mln zł8,6 mln złdochody 8,6 mln zł · udział 26,5%
rok wyborówwydatki13,3 mln zł9,7 mln złdochody 9,7 mln zł · udział 29,6%
rok po wyborachwydatki10,8 mln zł6,7 mln złdochody 6,7 mln zł · udział 24,0%
Razemwydatki45 mln zł33,4 mln złdochody 33,4 mln zł · 100%
Najwięcej wydatków majątkowych przypadło na fazę „rok wyborów”. Policzone z 5 roczników sprawozdań Rb-NDS za lata 20212025.
jak to liczymy
Czego ten rozkład nie dowodziW danych stoi jeden pełny cykl wyborczy, więc rozkład jest obserwacją tej jednej kadencji, a nie prawidłowością – oś faz pokrywa się tu z osią lat i nie da się z niej oddzielić koniunktury ani kalendarza programów rządowych. Dochody majątkowe stoją w sąsiedniej kolumnie właśnie po to: gdy obie strony mają ten sam kształt, rytm opisuje napływ pieniądza z zewnątrz, a nie decyzję gminy. Fazy liczone są względem wyborów samorządowych, a rok wyborów należy do dwóch władz naraz, więc stoi osobno.

Dług i należności

Co gmina jest winna i co inni są winni gminie

Dług i należności

Zobowiązania gminy (Rb-Z) obok tego, co inni są winni gminie (Rb-N).

Gmina jest winna4 650 653 złZobowiązania (Rb-Z)4 650 653 zł(2025)Ministerstwo Finansów (dane.gov.pl)Otwórz stronę źródła ↗Winni gminie1 125 368 złNależności (Rb-N)1 125 368 zł(2025)Ministerstwo Finansów (dane.gov.pl)Otwórz stronę źródła ↗

Pozycja netto (należności − zobowiązania): −3,5 mln zł (−700 zł/mieszk.). Fakt księgowy – nie mówi o ściągalności należności.

Skład długu

Zobowiązania wg tytułów dłużnych (Rb-Z)4,7 mln zł(2025)Ministerstwo Finansów (dane.gov.pl)Otwórz stronę źródła ↗

Z 4,7 mln zł zobowiązań gminy na koniec 2025 r. przypada:

Kredyty i pożyczki4,7 mln zł

zaciągnięte w bankach i funduszach · 100,0% długu

Papiery wartościowe0 zł

obligacje komunalne · 0,0% długu

Przyjęte depozyty0 zł

środki powierzone gminie · 0,0% długu

Zobowiązania wymagalne0 zł

po terminie płatności · 0,0% długu

Koszt obsługi długu w 2025 r.: 328 tys. zł odsetek. Na każde 100 zł dochodów gmina zapłaciła 0,7 odsetek.

Tytuły dłużne ze sprawozdania Rb-Z, odsetki z działu 757 Rb-28S (2025). Odsetki to sam koszt utrzymania długu – spłata rat kapitału jest rozchodem i widać ją wyżej, w sekcji finansowania.

Odbiorcy widziani przez kilka rejestrów

Ci sami odbiorcy biorą pieniądze więcej niż jednym kanałem – to inna lista niż najwięksi odbiorcy

Żaden odbiorca tej gminy nie występuje w więcej niż jednym z pięciu rejestrów, które porównujemy.

Do kogo płyną pieniądze

Kontrahenci, spółki i powiązania instytucjonalne

Najwięksi odbiorcy

wg sumy kwot · umowy CRU + wyniki przetargów
  1. 1FH AGRO-TRANS Ryszard Skoneczny1 umów · 0 przetargów · NIP 7730002133499 025 zł
  2. 2P.H.U. "KOLOR DOM" Sypka Sylwester1 umów · 0 przetargów · NIP 8350001659120 000 zł
  3. 3LUTUR SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ1 umów · 0 przetargów · KRS 000050024644 000 zł
  4. 4Henryk Idzikowski Firma Produkcyjno-Handlowo-Usługowa "TRANSBET"3 umów · 0 przetargów · NIP 835117859038 880 zł
  5. 5AV MULTIMEDIA MAŁYSZ I SPÓŁKA, SPÓŁKA JAWNA3 umów · 0 przetargów · KRS 000015238134 430 zł
  6. 6PHU MODERN PIOTR KOTYNIA3 umów · 0 przetargów · NIP 835134956021 302 zł
  7. 7Dąbrowski Krzysztof, Firma Usług Ogólnobudowlanych "KRISBUD"1 umów · 0 przetargów · NIP 835117697018 400 zł
  8. 8Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe "SINBUD" Piotr Siniarski1 umów · 0 przetargów · NIP 835108959613 899 zł
  9. 9OCEAN.COM SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ SPÓŁKA KOMANDYTOWA1 umów · 0 przetargów · KRS 00007539859720 zł
  10. 10EnergoMania Paweł Andrulewicz1 umów · 0 przetargów · NIP 84423269845400 zł
  11. 11ROBOTY DROGOWE-STABILIZACJE SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ2 umów · 0 przetargów · KRS 00010204675300 zł
  12. 12MARCINKOWSCY GROUP SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ1 umów · 0 przetargów · KRS 00010684352439 zł
  13. 13TOWARZYSTWO UBEZPIECZEŃ WZAJEMNYCH "TUW"1 umów · 0 przetargów · KRS 00000332841182 zł
  14. 14POLSKIE INNOWATORIUM SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ1 umów · 0 przetargów · KRS 00010034771138 zł
  15. 15"ANI-MED" Tomasz Budek1 umów · 0 przetargów · NIP 83511916911050 zł

Dane niepełne – kwoty ujawnione dla 100% pozycji. Agregacja po nazwie odbiorcy (NIP jest tylko przy części pozycji), Centralny Rejestr Umów był dobrowolny, a kwoty przetargów bywają szacunkowe. Szczegóły każdej pozycji w sekcjach „Umowy gminy" i „Przetargi". Fakty o instytucjach, nie osobach.

Mapa powiązań (instytucje)

Powiązania instytucjonalne gminy – odbiorcy i spółkiSadkowice – gminaSadkowiceFH AGRO-TRANS Ryszard Skoneczny – odbiorca, łącznie 499 tys. złFH AGRO-TRANS Ryszard SkonecznyP.H.U. "KOLOR DOM" Sypka Sylwester – odbiorca, łącznie 120 tys. złP.H.U. "KOLOR DOM" Sypka SylwesterLUTUR SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ – odbiorca, łącznie 44 tys. złLUTUR SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIE…Henryk Idzikowski Firma Produkcyjno-Handlowo-Usługowa "TRANSBET" – odbiorca, łącznie 39 tys. złHenryk Idzikowski Firma Produkcyjno-Handlo…AV MULTIMEDIA MAŁYSZ I SPÓŁKA, SPÓŁKA JAWNA – odbiorca, łącznie 34 tys. złAV MULTIMEDIA MAŁYSZ I SPÓŁKA, SPÓŁ…PHU MODERN PIOTR KOTYNIA – odbiorca, łącznie 21 tys. złPHU MODERN PIOTR KOTYNIADąbrowski Krzysztof, Firma Usług Ogólnobudowlanych "KRISBUD" – odbiorca, łącznie 18 tys. złDąbrowski Krzysztof, Firma Usług Ogólnobud…Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe "SINBUD" Piotr Siniarski – odbiorca, łącznie 14 tys. złPrzedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usłu…

Po lewej odbiorcy publicznego pieniądza (wielkość ∝ sumie), po prawej spółki komunalne. Fakty o instytucjach, nie osobach.

Ostatnie umowy i przetargi

Zobacz pełną historię →
  • Przebudowa drogi w m. Lipna na dz. nr 100przetarg18 wrz 2026· F.H. AGRO - TRANS Ryszard Skoneczny· źródło ↗
  • Wymiana dachu na sali gimnastycznej w Zespole Szkół w Sadkowicachprzetarg18 wrz 2026· TRANSBLACH JAN RUSIN· źródło ↗
  • Remont sali dydaktycznej w budynku Szkoły Podstawowej w Sadkowicachprzetarg18 wrz 2026· CK-INVEST Sp. z o.o.,· źródło ↗
  • Remont dachu Świetlicy Wiejskiej w Kaleniu zlokalizowanej pod adresem Kaleń 57umowa31 sie 202618 400 zł· Dąbrowski Krzysztof, Firma Usług Ogólnobudowlanych "KRISBUD"
  • Umowa zlecenie. 1. Sprawowanie opieki nad uczniami dowożonymi do Szkoły Podstawowej im. Marszałka J. Piłsudskiego w Lubani, Szkoły Podstawowej w Kłopoczynie i Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Trębaczewie w roku szkolnym 2026/2027. 2. Sporządzanie list uczniów dojeżdżających autobusami szkolnymi wraz z pokwitowaniem odbioru biletu miesięcznego i przekazywania ich do 5 każdego miesiąca do Urzędu Gminy w Sadkowicach (dział oświaty).umowa28 sie 202632 610 zł
  • Umowa zlecenie. 1. Sprawowanie opieki nad uczniami dowożonymi do Zespołu Szkół w Sadkowicach w roku szkolnym 2026/2027. 2. Sporządzanie list uczniów dojeżdżających autobusami szkolnymi wraz z pokwitowaniem odbioru biletu miesięcznego i przekazywania ich do 5 każdego miesiąca do Urzędu Gminy w Sadkowicach (dział oświaty).umowa28 sie 202629 894 zł
  • Umowa zlecenie. 1. Sprawowanie opieki nad uczniami dowożonymi do Zespołu Szkół w Sadkowicach w roku szkolnym 2026/2027. 2. Sporządzanie list uczniów dojeżdżających autobusami szkolnymi wraz z pokwitowaniem odbioru biletu miesięcznego i przekazywania ich do 5 każdego miesiąca do Urzędu Gminy w Sadkowicach (dział oświaty).umowa28 sie 202631 769 zł
  • Umowa zlecenie. 1. Sprawowanie opieki nad uczniami dowożonymi do Szkoły Podstawowej im. Marszałka J. Piłsudskiego w Lubani, Szkoły Podstawowej w Kłopoczynie i Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Trębaczewie w roku szkolnym 2026/2027. 2. Sporządzanie list uczniów dojeżdżających autobusami szkolnymi wraz z pokwitowaniem odbioru biletu miesięcznego i przekazywania ich do 5 każdego miesiąca do Urzędu Gminy w Sadkowicach (dział oświaty).umowa28 sie 202627 792 zł
  • 1. Sprawowanie opieki nad uczniami dowożonymi do Szkoły Podstawowej im. Marszałka J. Piłsudskiego w Lubani, Szkoły Podstawowej w Kłopoczynie i Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Trębaczewie w roku szkolnym 2026/2027. 2. Sporządzanie list uczniów dojeżdżających autobusami szkolnymi wraz z pokwitowaniem odbioru biletu miesięcznego i przekazywania ich do 5 każdego miesiąca do Urzędu Gminy w Sadkowicach (dział oświaty).umowa28 sie 202630 520 zł
  • Zakup znaków drogowychumowa21 sie 2026493 zł· "MALBIT" BEATA HIERO
  • Udział w szkoleniu: Systemowa zmiana statusu cudzoziemca UKR na NUE z dniem 1 września 2026r. Podkreślenie rozwiązań wynikających z ustawy wygaszającej pomoc obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na Ukrainieumowa19 sie 2026479 zł· Firma Szkoleniowa BB Bartosz Bronowicki
  • wykonanie projektów graficznychumowa18 sie 20261138 zł· POLSKIE INNOWATORIUM SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ

Fakty o instytucjach, bez wskazywania osób. Dochody i wydatki: GUS BDL oraz Ministerstwo Finansów (sprawozdania budżetowe JST). Odbiorcy: Centralny Rejestr Umów i wyniki przetargów (BZP) – dane niepełne, interpretacja należy do Ciebie.

Masz zdanie? Zacznij dyskusję

Bądź pierwszy: skomentuj kulturalnie i na temat lub podeślij dane dalej.

Brak komentarzy. Bądź pierwszy – kulturalnie i na temat.