Metodologia – skąd pochodzą dane
z-dykty.pl prezentuje wyłącznie fakty z oficjalnych, darmowych i legalnych źródeł publicznych. Każda liczba w serwisie linkuje do źródła. Poniżej odpowiedzi na najczęstsze pytania o pochodzenie i aktualność danych.
Skąd pochodzą dane o finansach gmin?
Dane o finansach gmin pochodzą z dwóch oficjalnych źródeł: Banku Danych Lokalnych GUS (bdl.stat.gov.pl) oraz sprawozdań budżetowych jednostek samorządu terytorialnego publikowanych przez Ministerstwo Finansów (Rb-27S – dochody, Rb-28S – wydatki, Rb-NDS – nadwyżka/deficyt, Rb-Z – zobowiązania). Każda liczba w serwisie ma link „źródło" prowadzący do danych oficjalnych.
Skąd pochodzą dane o Sejmie i posłach?
Dane o posłach, głosowaniach, komisjach i interpelacjach pochodzą z oficjalnego API Kancelarii Sejmu (api.sejm.gov.pl). Oświadczenia majątkowe pochodzą z systemu ORKA (sejm.gov.pl), a wyniki wyborów z Państwowej Komisji Wyborczej (PKW).
Dlaczego liczba urodzeń różni się od danych naszego urzędu stanu cywilnego?
Bo liczymy co innego niż księgi USC. Urodzenia i zgony bierzemy z Banku Danych Lokalnych GUS, a GUS przypisuje urodzenie do gminy zamieszkania matki – nie do gminy, w której sporządzono akt. W zeszycie metodologicznym „Ruch naturalny. Bilanse ludności" (rozdz. 1.4.1, s. 11) GUS zapisuje to wprost: „Dane udostępniane są według miejsca zamieszkania matki dziecka (mogą być też opracowywane według USC/gminy rejestracji urodzenia)". Urząd stanu cywilnego rejestruje akt tam, gdzie dziecko przyszło na świat, a do tego dochodzą transkrypcje aktów zagranicznych i akty sporządzone po zmianie roku. Dlatego gmina bez szpitala zwykle ma w BDL więcej urodzeń niż w swoich księgach, a gmina ze szpitalem – mniej. Zgony GUS liczy analogicznie: według ostatniego miejsca zamieszkania osoby zmarłej, nie miejsca zgonu.
Dlaczego przy niektórych umowach i przetargach nie ma linku „źródło"?
Przetargi pochodzą z eZamówienia – Biuletynu Zamówień Publicznych (ezamowienia.gov.pl), a umowy z Centralnego Rejestru Umów (rejestrumow.gov.pl). Oba to portale-wyszukiwarki (aplikacje typu SPA), które w większości nie udostępniają trwałych adresów do pojedynczego rekordu. Gdy w danych mamy bezpośredni link do konkretnego ogłoszenia (np. karta ogłoszenia w eZamówienia), pokazujemy przycisk „źródło". Gdy link prowadziłby jedynie na stronę główną portalu, nie pokazujemy martwego przycisku – rekord znajdziesz, wyszukując w danym rejestrze po nazwie zamawiającego lub jednostki albo po numerze NIP.
Jak często dane są aktualizowane?
Import danych (ETL) uruchamia się codziennie około godziny 5:00 czasu polskiego. Dane roczne (budżety gmin) pojawiają się w rytmie publikacji GUS i Ministerstwa Finansów – zwykle raz w roku dla każdego rocznika. Dane sejmowe, przetargi, umowy i dotacje odświeżają się codziennie.
Czy dane są darmowe i wolne od opłat?
Tak. Dostęp do wszystkich treści serwisu jest bezpłatny i nie wymaga konta, a dane pochodzą wyłącznie z oficjalnych, darmowych i legalnych źródeł publicznych. Serwis utrzymuje się z reklam – nie przyjmujemy przy tym reklamy politycznej ani reklamy od instytucji publicznych, które opisujemy, a reklamodawca nie ma wpływu na dane ani rankingi (zasady na stronie „O projekcie").
Czy serwis ocenia gminy albo polityków?
Nie. Zasada redakcyjna serwisu brzmi: fakty bez opinii – interpretacja należy do czytelnika. Rankingi dotyczą wyłącznie gmin i instytucji, nigdy osób. Serwis nie publikuje danych chronionych, np. adresów zamieszkania z oświadczeń majątkowych.
Co to jest sprawozdanie Rb-27S i Rb-28S?
Rb-27S to miesięczne/roczne sprawozdanie z wykonania planu dochodów budżetowych jednostki samorządu terytorialnego, a Rb-28S – analogiczne sprawozdanie z wykonania planu wydatków. Obowiązek ich sporządzania nakłada rozporządzenie Ministra Finansów o sprawozdawczości budżetowej. Pełne definicje znajdziesz w słowniku pojęć.
Czym różni się suma krajowa od średniej i mediany?
To trzy różne liczby i nie zastępują się nawzajem. Suma („polskie gminy wydały w danym roku X mld zł") powstaje przez dodanie kwot ze wszystkich gmin – pokazuje skalę. Średnia i mediana dotyczą wskaźników na mieszkańca i pokazują typową gminę: średnia jest wrażliwa na skrajności (jedna gmina z ogromnym dochodem na mieszkańca ją zawyża), mediana nie. Wskaźniki na mieszkańca dla całego kraju liczymy jako sumę kwot podzieloną przez sumę ludności, a nie jako średnią ze wskaźników gmin – inaczej mała gmina ważyłaby tyle samo co duże miasto. Strona /polska podaje sumy dla gmin; budżety powiatów ziemskich i województw to osobne pieniądze na osobne zadania i nie są do nich doliczane – dlaczego, wyjaśnia pytanie o budżet powiatu poniżej.
Czym różni się budżet powiatu od sumy budżetów gmin w powiecie?
To dwie różne liczby i nie wolno ich sumować. Powiat ma WŁASNY budżet, z którego finansuje własne zadania: drogi powiatowe, licea i szkoły zawodowe, szpitale powiatowe, domy pomocy społecznej, geodezję, nadzór budowlany. Gminy w tym samym powiecie mają swoje budżety na swoje zadania: szkoły podstawowe i przedszkola, wodę i kanalizację, odbiór śmieci, drogi gminne. Dodanie obu kwot daje liczbę, która nic nie znaczy, bo część środków PRZEPŁYWA między tymi budżetami (dotacje, porozumienia o wspólnym prowadzeniu zadań) i w sumie zostałaby policzona dwa razy. Dlatego na karcie powiatu pokazujemy te liczby jako dwie osobne karty, bez wspólnego totalu. Osobny przypadek to 66 miast na prawach powiatu (m.in. Kraków, Warszawa, Wrocław): miasto jest jednocześnie gminą i powiatem, wykonuje oba zestawy zadań i ma na to JEDEN budżet – dlatego nie ma osobnej strony z budżetem powiatu, a wszystkie jego liczby znajdziesz na karcie gminy. Źródłem są sprawozdania Rb-27S, Rb-28S i Rb-NDS składane do Ministerstwa Finansów przez każdą jednostkę samorządu osobno.
Jak liczycie wskaźnik zadłużenia z art. 243 i czym różni się od oficjalnego?
To NASZ SZACUNEK, a nie oficjalny wskaźnik ustalany przez jednostkę samorządu i badany przez regionalną izbę obrachunkową – dlatego przy termometrze zawsze stoi adnotacja. Liczymy wzorem obowiązującym od budżetów na 2020 rok: obie strony relacji odnosimy do dochodów bieżących. Limit to średnia arytmetyczna z trzech poprzednich lat z relacji (dochody bieżące + dochody ze sprzedaży majątku − wydatki bieżące) do dochodów bieżących; pokazujemy go wyłącznie wtedy, gdy mamy komplet trzech wcześniejszych roczników – przy niepełnej historii termometr się nie pojawia. Cztery świadome uproszczenia wobec ustawy: (1) liczymy z WYKONANIA budżetu (sprawozdania Rb-NDS), a art. 243 dotyczy wielkości PLANOWANYCH w uchwale budżetowej; (2) pomijamy ustawowe wyłączenia z art. 243 ust. 3–3a, m.in. spłaty zobowiązań na projekty współfinansowane ze środków unijnych; (3) w obciążeniu bierzemy rozchody ogółem z Rb-NDS, a mieszczą się w nich także pozycje niebędące spłatą długu (udzielone pożyczki, lokaty), oraz cały dział 757 „obsługa długu publicznego" zamiast samych odsetek; (4) za lata 2022–2025 jednostka mogła wybrać średnią z trzech albo z siedmiu lat – sprawozdania nie mówią, co wybrała, więc bierzemy trzy. Każde z tych uproszczeń może przesunąć wynik w którąkolwiek stronę, dlatego liczby traktuj jako orientacyjne. Wiążącą wartość znajdziesz w wieloletniej prognozie finansowej gminy i w opinii regionalnej izby obrachunkowej.
Skąd biorą się analizy i czym różnią się od reszty serwisu?
Analizy odpowiadają na pytanie „co z tego wynika", podczas gdy reszta serwisu pokazuje, ile coś wynosi. Powstają w trzech krokach i każdy ma inną odpowiedzialność. Po pierwsze: liczby wylicza kod – każda analiza ma w repozytorium definicję opisującą, co dokładnie jest liczone i z jakich rejestrów, a wartości nie mogą powstać poza nią. Po drugie: tekst pisze asystent AI na podstawie tych liczb, ale nie może wpisać żadnej wartości do zdania – wstawia odwołanie, a liczba renderuje się z bazy przy każdym otwarciu strony. Dzięki temu tekst nie starzeje się w ukryciu: gdy dane się zmienią, zmieni się liczba, a nie zostanie stara wartość w zdaniu, którego nikt już nie czyta krytycznie. Po trzecie: przed publikacją całość sprawdza i zatwierdza człowiek. Każda statystyka podaje liczność próby i rocznik danych, a jeśli grupa porównawcza jest zbyt mała, żeby cokolwiek z niej wnioskować, piszemy to wprost zamiast pokazywać liczbę. Porównania robimy wewnątrz grup gmin podobnych typem i wielkością – zestawienie wsi z dużym miastem pokazywałoby przede wszystkim różnicę skali, nie różnicę gospodarowania. Analizy nadal nie oceniają: nazywają zjawisko i podają metodę, a wniosek należy do czytelnika.
Co się dzieje z analizą, gdy pojawią się dane za kolejny rok?
Powstaje nowa wersja analizy dla nowego rocznika i to ona trafia pod dotychczasowy adres. Poprzednia wersja nie znika – przenosi się do archiwum pod adresem z rocznikiem i dostaje wyraźną informację, że jej liczby są zamrożone na dzień publikacji, wraz z odnośnikiem do wersji aktualnej. Wersji archiwalnych nie zgłaszamy wyszukiwarkom, żeby nikt nie trafiał z wyników na nieaktualne wnioski.
Jak cytować z-dykty.pl?
Podaj nazwę serwisu i adres strony, np.: „z-dykty.pl, Finanse gminy Kórnik, https://z-dykty.pl/gmina/kornik-3021093". Adresy kart gmin i profili posłów są stabilne. Ponieważ każda liczba w serwisie linkuje do oficjalnego źródła, warto cytować równolegle źródło pierwotne (GUS BDL, Ministerstwo Finansów, api.sejm.gov.pl).
Czy dane można pobrać maszynowo?
Tak. Każda karta gminy ma maszynowy odpowiednik JSON pod adresem /dane/gmina/{slug}. Serwis udostępnia też kanał Atom z nowymi przetargami, umowami i dotacjami (/feed.xml) oraz mapę strony (/sitemap.xml).
Źródła danych
- GUS Bank Danych Lokalnych – bdl.stat.gov.pl (finanse i demografia gmin)
- Ministerstwo Finansów – sprawozdania budżetowe JST: Rb-27S, Rb-28S, Rb-NDS, Rb-Z (gov.pl/web/finanse)
- Kancelaria Sejmu – api.sejm.gov.pl (posłowie, głosowania, komisje, interpelacje)
- ORKA / sejm.gov.pl (oświadczenia majątkowe posłów)
- Państwowa Komisja Wyborcza – pkw.gov.pl (wyniki wyborów)
- eZamówienia – Biuletyn Zamówień Publicznych, ezamowienia.gov.pl (przetargi)
- Centralny Rejestr Umów – rejestrumow.gov.pl (umowy jednostek publicznych)
- dane.gov.pl (dotacje UE)
Definicje pojęć (Rb-27S, nadwyżka operacyjna, samodzielność finansowa…) znajdziesz w słowniku pojęć, a maszynowy dostęp do danych opisuje strona otwarte dane.