Słownik pojęć finansów samorządowych

Krótkie definicje pojęć używanych na kartach gmin i w rankingach. Skąd biorą się dane — zobacz metodologię.

Rb-27S: Sprawozdanie z wykonania planu dochodów budżetowych jednostki samorządu terytorialnego (gminy, powiatu, województwa). Pokazuje, ile pieniędzy i z jakich tytułów faktycznie wpłynęło do budżetu. Sporządzane na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów o sprawozdawczości budżetowej i publikowane przez Ministerstwo Finansów.
Rb-28S: Sprawozdanie z wykonania planu wydatków budżetowych jednostki samorządu terytorialnego. Pokazuje faktyczne wydatki w podziale na działy i rozdziały klasyfikacji budżetowej (np. dział 801 — oświata i wychowanie, dział 852 — pomoc społeczna).
Rb-NDS: Sprawozdanie o nadwyżce/deficycie jednostki samorządu terytorialnego. Zestawia dochody z wydatkami i pokazuje wynik budżetu (nadwyżkę lub deficyt) oraz źródła finansowania deficytu, np. kredyty i emisje obligacji.
Rb-Z: Kwartalne sprawozdanie o stanie zobowiązań jednostki samorządu terytorialnego według tytułów dłużnych, m.in. kredytów i pożyczek. To z niego pochodzi wskaźnik „dług na mieszkańca" prezentowany na kartach gmin.
Art. 243 ustawy o finansach publicznych: Przepis wyznaczający indywidualny wskaźnik zadłużenia (IWZ) — maksymalny dopuszczalny poziom obciążenia budżetu jednostki samorządu terytorialnego spłatą długu. Relacja spłat zobowiązań do dochodów nie może przekroczyć limitu wyliczanego z nadwyżki operacyjnej z poprzednich lat.
Nadwyżka operacyjna: Różnica między dochodami bieżącymi a wydatkami bieżącymi budżetu. Dodatnia nadwyżka operacyjna oznacza, że bieżące funkcjonowanie gminy finansuje się z bieżących dochodów, a wolne środki mogą iść na inwestycje lub spłatę długu.
Dochody własne: Dochody, o których wysokości gmina w istotnym stopniu decyduje sama lub które pochodzą z jej terenu: m.in. podatek od nieruchomości, udziały w PIT i CIT, opłaty lokalne oraz dochody z majątku. Nie obejmują subwencji i dotacji z budżetu państwa.
Samodzielność finansowa: Udział dochodów własnych w dochodach ogółem gminy, wyrażony w procentach. Im wyższy, tym mniej budżet gminy zależy od transferów z budżetu państwa (subwencji i dotacji).
Subwencja ogólna: Bezzwrotny transfer z budżetu państwa do budżetu jednostki samorządu terytorialnego, o którego przeznaczeniu decyduje samorząd. Największą częścią jest subwencja oświatowa. W odróżnieniu od dotacji subwencja nie jest znaczona na konkretny cel.
Wydatki majątkowe (inwestycyjne): Wydatki na inwestycje i zakupy inwestycyjne — budowę dróg, szkół, sieci wodno-kanalizacyjnych itp. Wskaźnik „% budżetu na inwestycje" na kartach gmin to udział wydatków majątkowych w wydatkach ogółem.
JST (jednostka samorządu terytorialnego): Wspólny skrót dla gmin, powiatów i województw samorządowych. W Polsce jest około 2477 gmin, 314 powiatów i 66 miast na prawach powiatu oraz 16 województw.
TERYT: Krajowy Rejestr Urzędowy Podziału Terytorialnego Kraju prowadzony przez GUS. Każda gmina ma unikalny identyfikator TERYT — z-dykty.pl używa go do łączenia danych z różnych źródeł (GUS, Ministerstwo Finansów, PKW).
GUS BDL (Bank Danych Lokalnych): Największa w Polsce baza danych statystycznych o jednostkach terytorialnych, prowadzona przez Główny Urząd Statystyczny (bdl.stat.gov.pl). Źródło danych o demografii i finansach gmin prezentowanych w serwisie.