Przejdź do treści
z-dykty.pl

Nadzór nad uchwałami rad

Uchwała rady gminy nie jest ostatnim słowem. Wojewoda bada z urzędu każdą i może stwierdzić jej nieważność, kolegium regionalnej izby obrachunkowej robi to samo z uchwałami finansowymi, a sąd administracyjny rozpoznaje skargi na jedne i drugie. Wszystkie te akty ogłasza ten sam wojewódzki dziennik urzędowy co uchwały, których dotyczą.

Czego te liczby nie mówią

  • Liczba rozstrzygnięć nie jest miarą nieudolności rady. Wojewoda bada każdą uchwałę, więc gmina uchwalająca więcej ma statystycznie więcej okazji do zakwestionowania.
  • Część rozstrzygnięć dotyczy spornej wykładni, którą sąd potem uchyla – dlatego wyroki sądów stoją tu obok, a nie zamiast.
  • Zero rozstrzygnięć znaczy tyle samo „porządne uchwały", co „mało uchwał".
  • Opinie składów orzekających RIO (niżej) obejmują dziś tylko część izb – pokrycie stoi liczbą przy zestawieniu. Skany bez warstwy tekstu liczą się osobno jako „bez odczytu", a uchylenie po odwołaniu widzimy tylko tam, gdzie izba sama je publikuje w BIP.

Z tego powodu nie ma tu i nie będzie rankingu gmin. Zestawienie porównuje wojewodów – organy państwa stosujące te same przepisy.

Kto bada uchwały rad

  • Wojewoda7869 rozstrzygnięć wobec uchwał gmin, w latach 2024–2026

    Bada z urzędu każdą uchwałę rady i może stwierdzić jej nieważność w całości lub w części.

  • Regionalna Izba Obrachunkowa2312 rozstrzygnięć wobec uchwał gmin, w latach 2024–2026

    Bada uchwały dotyczące finansów gminy – budżetu, podatków, opłat i zadłużenia.

  • Sąd administracyjny1278 rozstrzygnięć wobec uchwał gmin, w latach 2024–2026

    Rozpoznaje skargi na uchwały i na rozstrzygnięcia nadzorcze; może je uchylić.

Jak często wojewoda kwestionuje uchwałę

Zestawienie mówi o wojewodach, nie o radach. Każdy z nich bada z urzędu uchwały ze swojego województwa według tych samych przepisów, a różnice w tym, jak często je kwestionuje, są faktem o administracji rządowej. Przy każdej liczbie stoi mianownik – bez niego mierzylibyśmy wielkość województwa.

  • śląskie12,3%2123 z 17252
  • podkarpackie10,7%1199 z 11210
  • lubelskie10,2%1489 z 14531
  • wielkopolskie9,6%2027 z 21182
  • warmińsko-mazurskie8,5%1025 z 12109
  • lubuskie7,4%491 z 6632
  • podlaskie6,4%677 z 10522
  • zachodniopomorskie6,1%777 z 12719
  • świętokrzyskie4,9%521 z 10613
  • kujawsko-pomorskie4,8%631 z 13143
  • dolnośląskie4,4%590 z 13260
  • mazowieckie4,2%1003 z 23912
  • pomorskie3,9%443 z 11408
  • opolskie3,8%299 z 7768
  • łódzkie3,3%641 z 19142
  • małopolskie2,6%488 z 18567

Mianownik to uchwały rad ogłoszone w wojewódzkim dzienniku urzędowym w latach 2024–2026. Uchwała, której dziennik nie ogłasza, nie ma tu śladu – ani jako uchwalona, ani jako zakwestionowana.

Uchwały, którym stwierdzono nieważność

Najnowsze 30 z 7102 uchwał gmin, które nadzór albo sąd wyjął z obrotu w całości lub w części. Lista jest chronologiczna.

Nie liczymy tu uchwał „uchylonych" – to w większości zwykła aktualizacja, w której rada zastąpiła własną uchwałę nowszą.

Pokaż pozostałe 18 z tej listy

Opinie składów orzekających RIO

Opinie o budżetach na 2026 – 7127 opinii z 14 z 16 izb.

Trzy najczęstsze rodzaje poniżej – pełna tabela wszystkich rodzajów i lat: wszystkie rodzaje i lata →

Rodzaj opiniipozytywnapozytywna z uwagaminegatywnabez odczytuRazem
Projekt budżetu75918130943
Projekt wieloletniej prognozy finansowej1234282901525
Sprawozdanie z wykonania budżetu1471022

Bez danych: RIO w Łodzi (nie zaimportowano), RIO w Rzeszowie (nie publikuje).

Które rodzaje uchwał są kwestionowane najczęściej

Uchwały pogrupowane po przedmiocie z tytułu, czyli po materii, której dotyczą. Przy każdej rodzinie: w ilu gminach nadzór stwierdził nieważność i ile gmin taką uchwałę w ogóle podjęło. Jednostką jest rodzaj przepisu, nie gmina.

  1. Szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze, w tym w formie usług sąsiedzkich oraz specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również trybu ich pobierania

    12 z 26 gmin (46,2%)z rozstrzygnięciem nadzoru; 18 gmin ma taką uchwałę obowiązującą

    Ta sama materia wraca w 25 innych wariantach zapisu, tu niepokazanym – liczb z wariantów nie sumujemy.

  2. Uzgodnienia przeprowadzenia zabiegów pielęgnacyjnych pomnika przyrody

    7 z 22 gmin (31,8%)z rozstrzygnięciem nadzoru; 14 gmin ma taką uchwałę obowiązującą

  3. Przyjęcia planu nadzoru nad żłobkami, klubami dziecięcymi oraz dziennymi opiekunami

    9 z 40 gmin (22,5%)z rozstrzygnięciem nadzoru; 31 gmin ma taką uchwałę obowiązującą

  4. Określenia szczegółowych warunków przyznania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłat i trybu ich pobierania jak również szczegółowych warunków przyznawania, wymiaru i zakresu usług sąsiedzkich, sposobu ich rozliczania oraz rozszerzenia katalogu osób uprawnionych do tych usług

    7 z 36 gmin (19,4%)z rozstrzygnięciem nadzoru; 33 gmin ma taką uchwałę obowiązującą

    Ta sama materia wraca w 1 innym wariancie zapisu, tu niepokazanym – liczb z wariantów nie sumujemy.

  5. Zwolnień w podatku od nieruchomości w ramach pomocy de minimis

    10 z 58 gmin (17,2%)z rozstrzygnięciem nadzoru; 49 gmin ma taką uchwałę obowiązującą

  6. Obywatelskich inicjatyw uchwałodawczych

    6 z 37 gmin (16,2%)z rozstrzygnięciem nadzoru; 31 gmin ma taką uchwałę obowiązującą

  7. Ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego strażakom ratownikom i kandydatom na strażaka ratownika

    4 z 25 gmin (16,0%)z rozstrzygnięciem nadzoru; 22 gmin ma taką uchwałę obowiązującą

    Ta sama materia wraca w 3 innych wariantach zapisu, tu niepokazanym – liczb z wariantów nie sumujemy.

  8. Określenia wysokości oraz szczegółowych warunków, trybu przyznawania i zwrotu zasiłku celowego na ekonomiczne usamodzielnienie

    6 z 38 gmin (15,8%)z rozstrzygnięciem nadzoru; 34 gmin ma taką uchwałę obowiązującą

  9. Ustalenia szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w ośrodkach wsparcia, mieszkaniach treningowych i wspomaganych

    18 z 122 gmin (14,8%)z rozstrzygnięciem nadzoru; 115 gmin ma taką uchwałę obowiązującą

    Ta sama materia wraca w 8 innych wariantach zapisu, tu niepokazanym – liczb z wariantów nie sumujemy.

  10. Określenia zasad udzielania dotacji na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru lub znajdującym się w gminnej ewidencji zabytków

    5 z 34 gmin (14,7%)z rozstrzygnięciem nadzoru; 30 gmin ma taką uchwałę obowiązującą

    Ta sama materia wraca w 8 innych wariantach zapisu, tu niepokazanym – liczb z wariantów nie sumujemy.

  11. Poboru podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości w drodze inkasa oraz określenia inkasentów i wynagrodzenia inkaso

    5 z 34 gmin (14,7%)z rozstrzygnięciem nadzoru; 30 gmin ma taką uchwałę obowiązującą

    Ta sama materia wraca w 5 innych wariantach zapisu, tu niepokazanym – liczb z wariantów nie sumujemy.

  12. Usług wsparcia krótkoterminowego

    3 z 22 gmin (13,6%)z rozstrzygnięciem nadzoru; 20 gmin ma taką uchwałę obowiązującą

  13. Opłaty miejscowej

    5 z 37 gmin (13,5%)z rozstrzygnięciem nadzoru; 32 gmin ma taką uchwałę obowiązującą

  14. Określenia rodzaju świadczeń w ramach pomocy zdrowotnej dla nauczycieli oraz warunków i sposobu ich przyznawania

    5 z 38 gmin (13,2%)z rozstrzygnięciem nadzoru; 33 gmin ma taką uchwałę obowiązującą

    Ta sama materia wraca w 2 innych wariantach zapisu, tu niepokazanym – liczb z wariantów nie sumujemy.

  15. Określenia metody opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz ustalenia stawki opłaty

    3 z 23 gmin (13,0%)z rozstrzygnięciem nadzoru; 21 gmin ma taką uchwałę obowiązującą

    Ta sama materia wraca w 15 innych wariantach zapisu, tu niepokazanym – liczb z wariantów nie sumujemy.

Zestawienie obejmuje 319 rodzin, w których nadzór cokolwiek zakwestionował, spośród 864 rodzin liczących co najmniej pięć gmin. Procent podajemy dopiero od 20 gmin w rodzinie – przy mniejszej próbie byłby precyzją, której nie ma.

Czego ta lista nie mówi

  • Że pozostałe gminy z rodziny mają uchwałę wadliwą. Dowodu na to nie ma: serwis zna tytuły uchwał, nie ich treść, więc rodzina znaczy „ta sama materia", a nigdy „ten sam tekst".
  • Rodziny są dzielone po sformułowaniu przedmiotu, więc jedna materia bywa rozbita na kilka wariantów zapisu. Liczby są przez to dolnym oszacowaniem, nigdy zawyżonym.
  • Dziennik urzędowy publikuje wyłącznie akty prawa miejscowego. Uchwała, która się w nim nie ukazała, nie ma tu śladu – ani jako podjęta, ani jako zakwestionowana.

Skąd te dane

Szesnaście wojewódzkich dzienników urzędowych, pobieranych przez API ELI. Rozstrzygnięcia nadzorcze wojewody i uchwały kolegium RIO są aktami prawa miejscowego i publikuje je ten sam dziennik co uchwały rad – nie trzeba było żadnego dodatkowego źródła, trzeba było umieć odróżnić autora aktu od jednostki, której akt dotyczy.

To nadzór nad prawem, a nie kontrola gospodarki finansowej. Wystąpienia pokontrolne RIO i raporty Najwyższej Izby Kontroli to inne dokumenty i inne zdarzenia – „uchylono nam uchwałę" i „skontrolowano nam finanse" znaczą co innego i mają inne skutki.

Opinie składów orzekających pochodzą osobno z Biuletynów Informacji Publicznej szesnastu regionalnych izb obrachunkowych – każda publikuje je w innym miejscu i innym układzie, bez wspólnego rejestru krajowego.