Kto dostał publiczne pieniądze? W rejestrze umów stoi sama nazwa

Datę wpisu wykonawcy do rejestru przedsiębiorców udało nam się ustalić przy 3262 umowy. Przy pozostałych nie, i to jest właściwa historia tego tekstu.

Centralny rejestr umów podaje nazwę wykonawcy jako zwykły ciąg znaków. Nie ma przy niej numeru NIP, numeru KRS ani żadnego innego identyfikatora, po którym dałoby się automatycznie sięgnąć do rejestru przedsiębiorców. Kto chce sprawdzić, komu gmina zapłaciła, ma do dyspozycji napis.

Wśród umów, przy których dopasowanie się udało, 16 umów zawarto z firmą wpisaną do rejestru krócej niż 90 dni przed podpisaniem. Próg przyjęliśmy sami. Nie wynika z żadnego przepisu. Żaden przepis nie zakazuje zawierania umowy ze świeżo zarejestrowaną firmą i żadna data wpisu nie rodzi skutku prawnego.

Ta sama firma bywa w rejestrze umów zapisana na kilka sposobów. Raz pełną formą prawną, raz skrótem, raz z przecinkiem w innym miejscu. Do tego dochodzą literówki, nazwy handlowe różne od rejestrowych i oddziały wpisywane jak osobne podmioty.

W drugą stronę problem jest poważniejszy. Kilka niepowiązanych firm może nosić bardzo podobną nazwę, a bez identyfikatora nie sposób rozstrzygnąć, o którą chodzi. Dopasowanie po samej nazwie musi więc być ostrożne, co znaczy, że odrzuca wszystko, czego nie potwierdzi jednoznacznie.

Skutek jest taki, że zbiór umów z ustaloną datą wpisu nie jest próbą losową. Znalazły się w nim te umowy, przy których nazwa była na tyle charakterystyczna, żeby dopasowanie było pewne. Przenoszenie udziału z tego zbioru na cały rocznik byłoby wnioskiem z próby, która sama się dobrała.

Gdyby rejestr umów zawierał identyfikator podmiotu, całe to zgadywanie odpadłoby. Historia umów jednego wykonawcy składałaby się automatycznie. Data wpisu, forma prawna i powiązania kapitałowe byłyby o jedno zapytanie dalej, w rejestrach, które już istnieją i są jawne.

Dziś ten sam efekt wymaga ręcznego przeglądu każdej pozycji, a wynik i tak zostaje niepewny. Rejestry, do których trzeba by sięgnąć, są prowadzone przez państwo i dostępne bez opłat. Brakuje jedynie pola, które połączyłoby jedno z drugim.

Data wpisu do rejestru nie jest datą powstania firmy. Przekształcenie formy prawnej daje nowy wpis przy tej samej kadrze, tym samym sprzęcie i tym samym dorobku, więc podmiot o świeżym wpisie potrafi działać na rynku od lat.

Nie sprawdzaliśmy, jak te umowy zostały wykonane ani czy ktokolwiek zgłaszał do nich zastrzeżenia. Nie badaliśmy też trybu wyboru wykonawcy. Liczba umów z młodym wpisem opisuje wyłącznie zbiór, w którym dało się cokolwiek ustalić. O rynku zamówień jako całości nie mówi nic.

Wykonawca publicznych pieniędzy jest jawny z nazwy. Sprawdzalny bywa dopiero wtedy, gdy ktoś zgadnie, o kogo chodzi.