# z-dykty.pl – pełny przewodnik dla agentów AI > Niezależny serwis civic-tech: fakty o finansach ~2479 polskich gmin oraz > działaniach władzy (Sejm: ~460 posłów, głosowania, interpelacje; dotacje UE; > przetargi; umowy; finanse partii). Wyłącznie oficjalne, darmowe źródła > publiczne (GUS BDL, Ministerstwo Finansów, api.sejm.gov.pl, PKW, eZamówienia, > Centralny Rejestr Umów). Każda liczba linkuje do źródła. > Independent Polish civic-tech site: municipal finances and parliament data, > every figure linked to an official public source. ## Zasady redakcyjne - Fakty bez opinii – interpretacja należy do czytelnika. - Rankingi dotyczą wyłącznie instytucji (gmin, partii), nigdy osób. - Serwis nie publikuje danych chronionych (np. adresów z oświadczeń majątkowych). - Treść wolno cytować z podaniem źródła (nazwa „z-dykty.pl" + adres strony). Licencja opracowań własnych: CC BY 4.0. Dane źródłowe to informacja publiczna. ## Jak cytować Podaj nazwę serwisu i adres strony, np.: „z-dykty.pl, Finanse gminy Kórnik, https://z-dykty.pl/gmina/kornik-3021093". Adresy kart gmin i profili posłów są stabilne (kluczowane po TERYT / ID Sejmu). Ponieważ każda liczba linkuje do źródła pierwotnego, warto cytować równolegle źródło pierwotne (GUS BDL, Ministerstwo Finansów, api.sejm.gov.pl). ## Mapa danych (HTML) - Karta gminy – https://z-dykty.pl/gmina/{slug} : dług / wydatki / dochody na mieszkańca, wynik budżetu, samodzielność finansowa, udział inwestycji, środki UE, przetargi, umowy, spółki, wybory. Wzorzec slug: {nazwa}-{TERYT}. - Budżet gminy – https://z-dykty.pl/gmina/{slug}/kasa : przepływ budżetu (treemap, waterfall). - Rankingi – https://z-dykty.pl/rankingi oraz https://z-dykty.pl/rankingi/{kategoria} : 13 kategorii (5 klasycznych z BDL + 8 budżetowych ze sprawozdań MF). - Mapy – https://z-dykty.pl/mapa oraz https://z-dykty.pl/mapa/{kategoria} : kartogramy gmin. - Graf źródeł – https://z-dykty.pl/graf : które urzędy wydają które rejestry, w jakiej dziedzinie lądują i z czego powstaje każda strona serwisu; legenda w HTML wymienia rejestry per dziedzina (do 2026-09-21 sekcja strony głównej). - Sejm – https://z-dykty.pl/sejm ; posłowie – https://z-dykty.pl/poslowie oraz https://z-dykty.pl/posel/{id}-{imie-nazwisko}, np. https://z-dykty.pl/posel/399-witold-tumanowicz. Kluczem jest id; ogon z nazwiskiem jest opisowy. Samo https://z-dykty.pl/posel/{id} działa i przekierowuje (308) na wariant pełny. Nie zgaduj id – weź je ze skorowidza https://z-dykty.pl/dane/poslowie.json. - Głosowania – https://z-dykty.pl/glosowania oraz https://z-dykty.pl/glosowania/{id}. - Kluby – https://z-dykty.pl/kluby oraz https://z-dykty.pl/klub/{id} ; finanse partii – https://z-dykty.pl/finanse-partii oraz https://z-dykty.pl/finanse-partii/{id} ; prace Sejmu – https://z-dykty.pl/prace (druki i procesy legislacyjne bieżącej kadencji), ze stronami pojedynczego dokumentu https://z-dykty.pl/druk/{id} i https://z-dykty.pl/proces/{id}. - Kontrola poselska – interpelacje https://z-dykty.pl/interpelacja/{id} i zapytania https://z-dykty.pl/zapytanie/{id}, linkowane z profilu posła (autorzy, adresat, status odpowiedzi). Tytuł wskazujący osobę prywatną (nie funkcję publiczną) ma noindex i nie wchodzi do sekcji „podobne treścią" – nie cytuj takich stron jako źródła o osobie. - Senat – https://z-dykty.pl/senat : senatorowie XI kadencji, profil https://z-dykty.pl/senator/{id}-{imie-nazwisko}, wyniki głosowań z imiennymi głosami pod https://z-dykty.pl/senat/glosowania. Źródło: senat.gov.pl. - Parlament Europejski – https://z-dykty.pl/europoslowie : polska delegacja, profil https://z-dykty.pl/europosel/{id}-{imie-nazwisko}, głosowania pod https://z-dykty.pl/europoslowie/glosowania. Źródło: data.europarl.europa.eu. UWAGA LICENCYJNA: ten JEDEN zbiór jest na ODbL, czyli z warunkiem udostępniania przetworzeń na tych samych zasadach – reszta serwisu na CC BY 4.0. - Obietnice wyborcze – https://z-dykty.pl/obietnice oraz https://z-dykty.pl/obietnice/{id}, per partia https://z-dykty.pl/obietnice/partia/{id} : dosłowne cytaty z programów, umów koalicyjnych i exposé plus stan śladu legislacyjnego. Cytat NIGDY nie jest parafrazą, a każdy status ma dowód w naszej bazie – model nie zgaduje, czy obietnica została spełniona. - Kompas głosowań – https://z-dykty.pl/kompas : dopasowanie odpowiedzi czytelnika do realnych głosowań Sejmu. Odpowiedzi zostają w przeglądarce, serwis ich nie zapisuje – NIE MA tu zbioru do cytowania ani statystyk zbiorczych. - Mapy – https://z-dykty.pl/mapa oraz https://z-dykty.pl/mapa/{kategoria} ; powiaty – https://z-dykty.pl/powiaty i https://z-dykty.pl/powiat/{slug} ; województwa – https://z-dykty.pl/wojewodztwa i https://z-dykty.pl/wojewodztwo/{slug} ; kraj – https://z-dykty.pl/polska (sumy krajowe rok po roku). - Majątki i powiązania posłów – https://z-dykty.pl/poslowie/majatki : odczyt maszynowy skanów oświadczeń i Rejestr Korzyści. Pozycje o niskiej pewności odczytu są WYŁĄCZONE ze statystyk i liczone osobno („nieodczytane: N"), walut obcych nie przeliczamy (kurs z jakiego dnia byłby naszą syntezą), a wiążąca jest treść skanu, nie nasz odczyt. Każda statystyka podaje N i rok. - Przetargi – na kartach gmin (https://z-dykty.pl/gmina/{slug}/przetargi) i instytucji, bez osobnego huba; konkurencyjność rynków – https://z-dykty.pl/przetargi/konkurencja : udział postępowań z JEDNĄ ofertą w podziale na klasy CPV, z ogłoszeń o wyniku w BZP. - Rejestr umów – https://z-dykty.pl/umowy : umowy gmin z Centralnego Rejestru Umów. Obowiązek publikacji obowiązuje dopiero od 1 lipca 2026, więc zbiór jest z założenia niekompletny – brak umowy nie znaczy, że jej nie było. - Nadzór nad uchwałami – https://z-dykty.pl/nadzor : rozstrzygnięcia nadzorcze wojewodów, uchwały kolegiów RIO i wyroki sądów administracyjnych z szesnastu wojewódzkich dzienników urzędowych, z mianownikiem przy każdej liczbie. - Spółki komunalne – https://z-dykty.pl/spolka/{krs} : sprawozdania finansowe z KRS. Dług liczymy jako B.II + B.III pasywów, BEZ rozliczeń międzyokresowych (B.IV) – u spółki wodociągowej to zwykle rozliczana w czasie dotacja na sieć, nie zobowiązanie. - Zabytki – https://z-dykty.pl/zabytki, hub regionalny https://z-dykty.pl/zabytki/{wojewodztwo}, obiekt https://z-dykty.pl/zabytek/{nazwa}-{ident} : rejestr Narodowego Instytutu Dziedzictwa. - Placówki NFZ – https://z-dykty.pl/placowki, hub https://z-dykty.pl/placowki/{wojewodztwo}, placówka https://z-dykty.pl/placowka/{nazwa}-{kod} : czasy oczekiwania i kwota umowy z NFZ. - Instytucje publiczne – https://z-dykty.pl/instytucje, hub https://z-dykty.pl/instytucje/{wojewodztwo}, w gminie https://z-dykty.pl/gmina/{slug}/instytucje, karta https://z-dykty.pl/instytucja/{nazwa}-{nip} : zamawiający z BZP bez własnej karty gdzie indziej – ośrodki pomocy społecznej, zakłady komunalne, biblioteki, domy kultury. Adres, rodzaj rozpoznany z nazwy (NIE deklaracja urzędu), ogłoszenia jako zamawiającego, wzmianki w ogłoszeniach/ umowach/dotacjach tej samej gminy (dopasowanie po nazwie, nie po identyfikatorze – pewność średnia), umowy jako kontrahent, kontrole NIK. Szkoły i spółki komunalne mają OSOBNE karty (/szkola/{nazwa}-{rspo}, /spolka/{krs}) – to jest wejście dla reszty zamawiających. - Podmioty (wykonawcy, kontrahenci) – https://z-dykty.pl/podmiot/{nip} : sieć powiązań tego NIP-u jako graf z dowodem na każdej krawędzi (umowy, przetargi, udziały w spółkach) plus tabela tych samych krawędzi pod grafem. Ta sama sekcja „Sieć powiązań" stoi też na https://z-dykty.pl/gmina/{slug}/kasa, https://z-dykty.pl/spolka/{krs} i https://z-dykty.pl/instytucja/{nazwa}-{nip} – jeden mechanizm, cztery punkty wejścia. - Szkoły – https://z-dykty.pl/szkola/{nazwa}-{rspo} : rejestr SIO. Mamy skalę placówki (uczniowie, oddziały, nauczyciele), NIE wyniki nauczania – żadnego rankingu ani oceny jakości tu nie ma i nie będzie. - Nieruchomości – https://z-dykty.pl/nieruchomosci : ceny transakcyjne z aktów notarialnych (RCN), nie z ogłoszeń ; https://z-dykty.pl/nieruchomosci/lata-pracy : ile lat lokalnej pracy kosztuje mieszkanie 50 m². Wynagrodzenie BRUTTO, próg 10 transakcji w oknie trzyletnim – to NIE jest zdolność kredytowa. - Jakość powietrza – https://z-dykty.pl/powietrze : PM10 i PM2,5 w szesnastu województwach, mediana ze stacji GIOŚ; przy każdej liczbie podana liczba stacji. - Punktualność kolei – https://z-dykty.pl/kolej : zatrzymania z opóźnieniem powyżej 5 min 59 s, dane Urzędu Transportu Kolejowego. - Dokumentacja API – https://z-dykty.pl/dokumentacja-api ; specyfikacja maszynowa https://z-dykty.pl/api/v1/openapi.json (bez klucza). - Serwer MCP – https://z-dykty.pl/dla-programistow ; adres serwera https://z-dykty.pl/api/mcp (Model Context Protocol, Streamable HTTP, bez logowania i bez klucza). Narzędzia tylko do odczytu: szukaj_jst, karta_gminy, umowy, przetargi, wykonawca, anomalie, analizy, finanse_jst, przeplywy, wskazniki, uslugi_publiczne, przestrzen, nadzor, wladze_lokalne, wybory_i_partie, spolki, zamowienia, sejm, senat_i_pe, prawo, majatki, siec_powiazan, pytania_o_gmine, prasa, sprawy. Każda liczba w wyniku ma rok i odnośnik ze źródłem (pole zrodla); poszlaki o osobach, wpisy nieopublikowane i dane osób prywatnych nie wychodzą. Strona opisuje konfigurację klientów (Claude, ChatGPT, Cursor), limity wywołań z jednego adresu IP i pomiar użycia. - Widżet czatu dla gmin – https://z-dykty.pl/widget : bezpłatny czat w ramce na stronę urzędu. Mieszkaniec pyta o finanse i działania gminy, odpowiedź to liczba z rokiem i źródłem z oficjalnych rejestrów. Kod do wklejenia to sama ramka (bez skryptu u gospodarza); strona ma też instrukcję dla BIP i opis prywatności. - Forum gminy – https://z-dykty.pl/gmina/{slug}/dyskusje : opinie i komentarze mieszkańców o budżecie, przetargach i inwestycjach, zebrane ze wszystkich wątków gminy. Globalny hub wszystkich dyskusji – https://z-dykty.pl/dyskusje. UWAGA przy cytowaniu: to treść użytkowników – OPINIE, nie fakty i nie stanowisko serwisu. Wypowiedzi są moderowane, podpisane pseudonimem i zawsze przypięte do konkretnej encji. Trzymaj je oddzielnie od liczb ze źródeł oficjalnych, które w tym serwisie zawsze mają link do agencji źródłowej. - Pytania o gminę – https://z-dykty.pl/pytania : dziesięć najczęstszych pytań o finanse i władze gminy (dług, budżet, oświata, drogi, śmieci, podatek od nieruchomości, umowy, przetargi, władze, koszt rady), odpowiedziane wprost z oficjalnych rejestrów – bez wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Wzorzec https://z-dykty.pl/gmina/{slug}/pytania/{pytanie}, MARKDOWN pod https://z-dykty.pl/dane/gmina/{slug}/pytania/{pytanie}/md, CSV pod https://z-dykty.pl/dane/gmina/{slug}/pytania/{pytanie}/csv. Strona gminy spoza obsługiwanych województw albo bez oceny bramki jakości dostaje meta-tag noindex,follow. Strony krajowe pytań (N, mediana, rozkład, lista obsługiwanych gmin): - Ile wynoszą długi gmin w Polsce? – https://z-dykty.pl/pytania/dlug (źródło: Sprawozdania Rb-Z (Ministerstwo Finansów) i sprawozdania spółek komunalnych) - Na co gminy w Polsce wydają pieniądze? – https://z-dykty.pl/pytania/na-co-wydaje (źródło: Sprawozdania budżetowe Rb-28S (Ministerstwo Finansów)) - Ile gminy w Polsce wydają na oświatę? – https://z-dykty.pl/pytania/wydatki-oswiata (źródło: Sprawozdania budżetowe Rb-28S, dział 801 (Ministerstwo Finansów)) - Ile gminy w Polsce wydają na drogi? – https://z-dykty.pl/pytania/wydatki-drogi (źródło: Sprawozdania budżetowe Rb-28S, dział 600 (Ministerstwo Finansów)) - Ile kosztuje wywóz śmieci w gminach w Polsce? – https://z-dykty.pl/pytania/odpady (źródło: Sprawozdania budżetowe gmin – system gospodarki odpadami) - Jakie są stawki podatku od nieruchomości w gminach w Polsce? – https://z-dykty.pl/pytania/podatek-od-nieruchomosci (źródło: Uchwały rad gmin w wojewódzkich dziennikach urzędowych) - Z kim gminy w Polsce podpisują umowy? – https://z-dykty.pl/pytania/umowy (źródło: Centralny Rejestr Umów) - Kto wygrywa przetargi w gminach w Polsce? – https://z-dykty.pl/pytania/przetargi (źródło: Biuletyn Zamówień Publicznych) - Kto rządzi w gminach w Polsce? – https://z-dykty.pl/pytania/wladze (źródło: Państwowa Komisja Wyborcza) - Ile kosztują rady gmin w Polsce? – https://z-dykty.pl/pytania/koszt-rady (źródło: Sprawozdania budżetowe Rb-28S, rozdział 75022 (Ministerstwo Finansów)) ## Opracowania własne – jedyna treść, którą NAPISALIŚMY MY Reszta serwisu pokazuje liczby ze źródeł. Te trzy moduły niosą tekst wnioskowy napisany przez nas na cudzych danych, więc cytując je, przypisuj autorstwo z-dykty.pl, a nie agencji źródłowej. Każde opracowanie przechodzi przez akceptację człowieka przed publikacją i podaje metodę, liczność próby, rocznik danych oraz wykaz tego, czego liczba NIE dowodzi. Licencja: CC BY 4.0. - Artykuły – https://z-dykty.pl/artykuly oraz https://z-dykty.pl/artykuly/{slug} : teksty dla czytelnika, powstałe z tego samego opracowania co materiał prasowy pod https://z-dykty.pl/prasa/{slug}. Obie wersje podają IDENTYCZNE wartości liczbowe i biorą je z jednego, wspólnego zbioru – różni je wyłącznie sposób pisania. Artykuł ukazuje się później niż wersja prasowa (domyślnie o 72 godziny), bo redakcje dostają materiał przed publicznością. Przy każdym artykule stoi odnośnik do wersji prasowej, gdzie przy każdej liczbie jest źródło i metoda. - Analizy – https://z-dykty.pl/analizy oraz https://z-dykty.pl/analizy/{slug} : porównania w grupach gmin podobnej wielkości i typu, trendy między rocznikami. Wersje archiwalne pod https://z-dykty.pl/analizy/{slug}/archiwum/{rok} – dane bywają korygowane u źródła, więc starsza wersja tekstu zostaje osiągalna zamiast znikać. - Odstępstwa w danych – https://z-dykty.pl/anomalie oraz https://z-dykty.pl/anomalie/{slug} : wartości odbiegające od gmin porównywalnych, każda z podaną grupą odniesienia. Rozkład miary detektora dla WSZYSTKICH gmin: https://z-dykty.pl/anomalie/rozklad/{detektor}. Odstępstwo to sygnał do sprawdzenia, NIE zarzut i nie stwierdzenie nieprawidłowości – ta różnica jest dla nas warunkiem publikacji. - Dla mediów – https://z-dykty.pl/prasa oraz https://z-dykty.pl/prasa/{slug} : opracowania prasowe składane wyłącznie z materiału, który już przeszedł przez człowieka. Gotowy lead, zdania do cytowania, wykaz źródeł przy każdej liczbie i propozycje zmian w przepisach. ## Widok markdown (dla modeli językowych) Każda z trzech głównych encji ma odpowiednik .md obok wersji HTML i JSON. To TA SAMA treść co na stronie – pytania i odpowiedzi biorą się z tej samej tablicy, którą renderuje widok i którą opisuje FAQPage w JSON-LD. Różni się nośnik, nie fakty. W dokumencie jest proweniencja (adres źródła, licencja, data), więc zacytowanie samego akapitu nie gubi kontekstu. - Gmina – https://z-dykty.pl/dane/gmina/{slug}/md - Poseł – https://z-dykty.pl/dane/posel/{id}/md - Szkoła – https://z-dykty.pl/dane/szkola/{nazwa}-{rspo}/md Po co, skoro jest JSON: JSON jest dla programu, który wie, czego szuka; markdown jest dla modelu, który dostaje dokument i ma go zacytować. Karta posła w HTML to 217 KB, z czego 135 KB to payload frameworka – w .md nie ma go wcale. ## Dane maszynowe (JSON, otwarte CORS) - Skorowidz posłów – https://z-dykty.pl/dane/poslowie.json Pola: opis, metodologia, licencja, zaktualizowano, liczba, poslowie[] (id, imieNazwisko, klub, okregNumer, okregNazwa, url). Mapowanie nazwisko → adres profilu; pobierz raz i szukaj lokalnie zamiast zgadywać id. - Profil posła – https://z-dykty.pl/dane/posel/{id} Pola: zrodloStrony, metodologia, licencja, zaktualizowano, zrodloOficjalne, posel (imieNazwisko, klub, okregNumer, okregNazwa, wojewodztwo, zawod, liczbaGlosow), aktywnosc (frekwencjaPct, komisji, interpelacji, interpelacjiZOdpowiedzia), komisje[], oswiadczeniaMajatkowe[] (rok, typ, skan). Oświadczenia majątkowe podajemy WYŁĄCZNIE jako link do skanu w ORKA – kwot nie przepisujemy, bo wiążąca jest treść dokumentu. Strona dla człowieka: https://z-dykty.pl/posel/{id}-{imie-nazwisko}/oswiadczenia. - Finanse gminy – https://z-dykty.pl/dane/gmina/{slug} Pola: zrodloStrony, metodologia, zaktualizowano (ISO YYYY-MM-DD), gmina, rok (rok fiskalny danych), aktualne (metryki), seria (roczna), zrodlaOficjalne (per metryka: agencja, strona, endpoint). - Ranking kategorii – https://z-dykty.pl/dane/rankingi/{kategoria} Pola: kategoria, etykieta, jednostka, liczbaGmin, najnizsze[], najwyzsze[] (slug, nazwa, powiat_nazwa, wartosc, poz, n). - Głosowanie – https://z-dykty.pl/dane/glosowania/{id} Pola: wynik (za/przeciw/wstrzymało/nieobecni + tytuł, data, źródło), perKlub[], glosy[] (imienne). ## Metodologia (skrót – pełna: https://z-dykty.pl/metodologia) - Finanse gmin: GUS Bank Danych Lokalnych (bdl.stat.gov.pl) oraz sprawozdania budżetowe JST z Ministerstwa Finansów (Rb-27S dochody, Rb-28S wydatki, Rb-NDS nadwyżka/deficyt, Rb-Z zobowiązania). - Sejm i posłowie: oficjalne API Kancelarii Sejmu (api.sejm.gov.pl). Oświadczenia majątkowe: ORKA (sejm.gov.pl). Wyniki wyborów i finanse partii: PKW. - Przetargi: eZamówienia / Biuletyn Zamówień Publicznych (ezamowienia.gov.pl). Umowy: Centralny Rejestr Umów (rejestrumow.gov.pl). Dotacje UE: mapadotacji.gov.pl. - Aktualizacja: import (ETL) codziennie ok. 5:00 czasu polskiego. Dane roczne (budżety) w rytmie publikacji GUS i MF. Dane sejmowe/przetargi/umowy: dziennie. ## Słownik pojęć (pełny: https://z-dykty.pl/slownik) Rb-27S, Rb-28S, Rb-NDS, Rb-Z – sprawozdania budżetowe JST (dochody, wydatki, nadwyżka/deficyt, zobowiązania). Nadwyżka operacyjna – dochody bieżące minus wydatki bieżące. Samodzielność finansowa – udział dochodów własnych w dochodach ogółem. TERYT – krajowy rejestr podziału terytorialnego (klucz identyfikujący gminę). Środki UE na mieszkańca – dotacje z funduszy europejskich w przeliczeniu na mieszkańca. ## Aktualizacje i indeks - Kanał Atom (nowe przetargi, umowy, dotacje, głosowania) – https://z-dykty.pl/feed.xml - Mapa strony – https://z-dykty.pl/sitemap.xml - Polityka botów – https://z-dykty.pl/robots.txt (boty AI mile widziane)